به دين خدا هستند ، در زندگى و مرگ يكسانند ، و براى پابندى به شريعت هيچ اثرى قائل نيستند ، لذا فكر مىكنند چرا به خاطر پيروى از شريعت خود را به زحمت اندازيم ، و بدون جهت مقيد نموده ، بار سنگين اعمال صالح را به دوش بكشيم ؟ به همين جهت خداى تعالى بر بطلان پندار آنان و اثبات معاد اقامه برهان مىكند ، و سپس به شرح جزئيات پرداخته شمه اى از پاداشهاى صالحان و عقابهاى طالحان و منكرين و مجرمين را بيان نموده ، و سوره را با حمد و تسبيح خدا ختم مىكند . * ( « هذا بَصائِرُ لِلنَّاسِ وَهُدىً وَرَحْمَةٌ لِقَوْمٍ يُوقِنُونَ » ) * اشاره با كلمه « هذا » يا به شريعت است كه قبلا از آن گفتگو كرد ، و يا اشاره به قرآنى است كه مشتمل بر شريعت است . و كلمه « بصائر » جمع بصيرت است ، و بصيرت عبارت است از درك اشخاصى كه به واقع اصابت مىكنند ، و مراد از بصيرت وسيله بصيرت است ، و اگر شريعت را بصيرتها خوانده ، بدين جهت است كه شريعت متضمن احكام و قوانينى است كه يك يك آنها راهنماى سعادت آدمى است ، پس شريعت عبارت است از بصيرتهايى چند ، نه يك بصيرت . و معناى آيه اين است كه : اين شريعتى كه تشريع شده ، و يا اين قرآنى كه مشتمل بر شريعت است ، وظائف عمليه اى است كه اگر مردم به آن عمل كنند يك يك آنها مردم را بينا مىسازد ، و مردم به وسيله آن به راه حق هدايت مىشوند ، راه حقى كه همان راه خدا و راه سعادت است . پس اينكه بعد از ذكر تشريع شريعت فرمود * ( « هذا بَصائِرُ لِلنَّاسِ » ) * در حقيقت نظير جمله « هذا هُدىً وَالَّذِينَ كَفَرُوا . . . » است كه در اول سوره بعد از ذكر آيات توحيد قرار گرفته است . * ( « وَهُدىً وَرَحْمَةٌ لِقَوْمٍ يُوقِنُونَ » ) * - يعنى دلالتى است واضح ، و افاضه خيرى است براى قومى كه يقين دارند . و مراد از قومى كه يقين دارند ، مردمى است كه به آيات خدا يقين دارند ، آياتى كه بر اصول معارف دين دلالت دارد ، چون معهود در قرآن كريم اين است كه همواره كلمه يقين را در مورد اصول عقائد به كار مىبرد . در اين جمله هدايت و رحمت را مختص به قومى كرده كه يقين دارند ، با اينكه قبلا تصريح كرد كه قرآن بصائر براى همه مردم است ، و اين خالى از اشعار و اشاره به اين نكته نيست كه مراد از « هدايت » هدايت به معناى رساندن به مقصد است ، نه صرف نشان دادن راه آن ، كه همان تبصر است . و نيز مراد از « رحمت » رحمت خاصه به كسانى است كه بعد از